DOYSE Ochish

Fanlar / Davlat va huquq nazariyasi

1-mavzu

Davlat va huquq nazariyasiga kirish

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Davlat va huquq nazariyasiDavlat va huquqning vujudga kelishi, mohiyati, faoliyat ko‘rsatishi va rivojlanishi to‘g‘risidagi umumiy qonuniyatlarni ifodalovchi fundamental bilimlar tizimi; yuridik fanlar tizimida umumiy, fundamental va metodologik fan.
  • Fanning obyektiFan qaysi hodisalar haqida bilim yaratib, uni tizimga solsa, shu uning obyekti. Yurisprudensiyaning obyekti - davlat va huquq. Aynan bir obyektni turli fanlar (sohaviy yuridik fanlar, tarix, falsafa, siyosatshunoslik) o‘rganadi, har biri esa o‘z predmeti nuqtayi nazaridan.
  • Fanning predmetiDavlat va huquqning vujudga kelishi, rivojlanishi, faoliyat ko‘rsatishi va istiqboli haqidagi eng umumiy qonuniyatlar; unga davlat va huquq haqidagi tasavvurlar — huquqiy ong, huquqiy mafkura va huquqiy madaniyat ham kiradi.
  • Fanning metodologiyasi va metodMetodologiya - davlat-huquqiy voqeliklarning vujudga kelishi, barqarorlashuvi va rivojlanishining umumiy qonuniyatlarini ochish hamda mohiyat nuqtayi nazaridan izohlashning maxsus metodlari, tamoyillari, yondashuvlari va vositalarining ilmiy tizimi. Metod (yun. «metodos») - biror narsaga erishish yo‘li, bilish usuli.
  • Metodlar tasnifi: Odilqoriyev va SaydullayevOdilqoriyev: umumiy ilmiy, maxsus, xususiy ilmiy (3 guruh). Saydullayev: eng umumiy, umumilmiy, xususiy, xususiy-huquqiy (4 guruh).
  • Formal-yuridik metodFormal-yuridik usul huquq normalarini va huquqning ichki tuzilishini o‘rganadi, huquqning shakllari va manbalarini tahlil qiladi; davlat va huquq fenomenini ochib berishga va ma’lum tizimga solishga yordam beradi.
  • Aniq-sotsiologik metodDavlat va huquq masalalarini real hayot bilan bog‘lab o‘rganish usuli: so‘rov (anketa), jamoatchilik fikrini aniqlash, statistik ma’lumotlar va hujjatlar tahlili, kuzatuv, suhbat, tajriba.
  • Huquqiy eksperiment (ijtimoiy tajriba)Normani cheklangan miqyosda sinab, samaradorligini oldindan baholash usuli. Misollar: hokim lavozimi 1991-yilda Toshkentda sinalib, 1992-yil 4-yanvardagi qonun bilan joriy etilgan; 2013-yilda Samarqand va Buxoroda qonun loyihasi sinovi.

Namuna savollar

Kriminalistika, sud buxgalteriyasi, sud tibbiyoti va sud psixiatriyasi yuridik fanlarning qaysi guruhiga kiradi?
  1. Amaliy fanlar
  2. Tarixiy-nazariy fanlar
  3. Sohaviy (tarmoq) fanlar
  4. Xalqaro huquqiy fanlar
Javob

A) Amaliy fanlar — Kriminalistika, sud buxgalteriyasi, sud tibbiyoti (sud meditsinasi) va sud psixiatriyasi amaliy yuridik fanlar guruhiga kiradi. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. I bob. Davlat va huquq nazariyasining predmeti va metodi. | Sh.A. Saydullayev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2021. 1-mavzu. Davlat va huquq nazariyasining predmeti va metodlari.)

Sh.A. Saydullayev tasnifiga ko‘ra tarmoq fanlarini tushuncha va kategoriyalar bilan qurollantirish fanning qaysi funksiyasi?
  1. Metodologik
  2. Evristik
  3. Ontologik
  4. Gnoseologik
Javob

A) Metodologik — Metodologik funksiya doirasida fan sohaviy yuridik fanlarni zaruriy tushuncha va kategoriyalar bilan qurollantiradi; evristik funksiya yangi bilimlarni ochishga, ontologik funksiya esa davlat va huquq nima uchun va qanday yuzaga kelganini tushuntirishga xizmat qiladi. (Sh.A. Saydullayev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2021. 1-mavzu. Davlat va huquq nazariyasining predmeti va metodlari.)

2013-yilda davlat organlari faoliyatining ochiqligi to‘g‘risidagi qonun loyihasi qabul qilinishidan avval qaysi hududlarda sinovdan o‘tkazilgan?
  1. Samarqand va Buxoro viloyatlarida
  2. Toshkent shahri va Toshkent viloyatida
  3. Farg‘ona va Andijon viloyatlarida
  4. Xorazm va Navoiy viloyatlarida
Javob

A) Samarqand va Buxoro viloyatlarida — Bu huquqiy eksperiment metodining O‘zbekistondagi misoli: loyiha Samarqand va Buxoro viloyatlarida sinab ko‘rilgan. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. I bob. Davlat va huquq nazariyasining predmeti va metodi.)

Bu mavzuda 30 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.