DOYSE Ochish

Fanlar / Konstitutsiyaviy huquq

12-mavzu

Sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarning inson huquq va erkinliklarini ta’minlashdagi o‘rni

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Algoritmik diskriminatsiyaSI tizimiga kiritilgan tarixiy ma’lumotlardagi stereotiplarning avtomatik takrorlanishi va qonuniylashuvi (masalan, AQShdagi COMPAS algoritmi).
  • Raqamli daxlsizlikShaxsiy ma’lumotlar ustidan nazorat va raqamli makonda shaxsiy hayotning himoyasi.
  • Raqamli daxlsizlikOnlayn makonda shaxsiy hayot va ma’lumotlar ustidan nazorat
  • Algoritmik shaffoflikSI qarori qanday chiqqanini tushuntirish va e’tiroz imkoni
  • Algoritmik diskriminatsiyaEski ma’lumotdagi stereotiplarni SI tomonidan takrorlash
  • Big dataSI o‘rganadigan ulkan hajmdagi axborot to‘plami
  • Inson aralashuviAvtomatik qarorni odam tomonidan mazmunan qayta ko‘rish
  • KiberxavfsizlikAxborot tizimlarini raqamli hujumlardan himoyalash

Namuna savollar

AQSh sud tizimida qo‘llangan qaysi algoritm qora tanli fuqarolarga asossiz yuqori retsidiv xavfi bahosini bergani aniqlangan?
  1. COMPAS
  2. Clearview AI
  3. GDPR
  4. Ijtimoiy kredit
Javob

A) COMPAS — COMPAS bir xil sharoitda qora tanlilarga yuqoriroq xavf bahosi bergan — bu algoritmik diskriminatsiyaning klassik misoli.

YeI Umumiy ma’lumotlarni himoya qilish reglamenti (GDPR) faqat avtomatlashtirilgan ishlovga asoslangan qarorlar yuzasidan shaxsga qanday kafolat beradi?
  1. Inson aralashuvini so‘rash va qarorga e’tiroz bildirish
  2. Algoritmning manba kodini olish va uni tahlil qilish
  3. Qarorni albatta sud tasdiqlashini talab qilish
  4. Ma’lumotlarni faqat davlat serverida saqlatish
Javob

A) Inson aralashuvini so‘rash va qarorga e’tiroz bildirish — 22-moddaga ko‘ra shaxs huquqiy oqibat tug‘diruvchi faqat avtomatlashtirilgan qarorga bo‘ysundirilmaslik huquqiga ega; bunday qarorga ruxsat etilgan istisno hollarda ham u inson aralashuvini so‘rash, o‘z fikrini bildirish va qarorga e’tiroz qilish huquqini saqlaydi. (GDPR 22-m. 3-b.)

Algoritmlar foydalanuvchiga faqat unga mos kontentni ko‘rsatishi natijasida axborot erkinligining torayishi qanday ataladi?
  1. Filtr pufakchasi
  2. Algoritmik shaffoflik
  3. Raqamli daxlsizlik
  4. Geo-kuzatuv
Javob

A) Filtr pufakchasi — «Filtr pufakchalari» (filter bubbles) ma’lumot manipulyatsiyasi va qat’iy filtrlash bilan birga so‘z va axborot erkinligiga tahdid soladi.

Bu mavzuda 58 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.