DOYSE Ochish

Fanlar / Mehnat huquqi

1-mavzu

Mehnat huquqi tushunchasi, predmeti va prinsiplari

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Mehnat erkinligiHar kimning mehnat qilish qobiliyatini tasarruf etish, mashg‘ulot turi, kasb, ish joyi va mehnat sharoitlarini erkin tanlash huquqi; mehnat shartnomasi erkinligida namoyon bo‘ladi.
  • Majburiy mehnatShaxsdan jazo (moddiy, jismoniy yoki ruhiy ta’sir) tahdidi ostida talab qilinadigan, u ixtiyoriy taklif qilmagan har qanday ish yoki xizmat; taqiqlanadi.
  • Yakka tartibdagi mehnat munosabatlariXodimning mehnat vazifasini ichki mehnat tartibiga bo‘ysungan holda haq evaziga shaxsan bajarishi to‘g‘risidagi, xodim va ish beruvchi kelishuviga asoslangan munosabatlar.

Namuna savollar

Quyidagilardan qaysi biri yakka tartibdagi mehnatga oid munosabatlarni huquqiy tartibga solishning asosiy prinsiplaridan biri hisoblanadi?
  1. Xodimning huquqiy holati yomonlashishiga yo‘l qo‘yilmasligi
  2. Mehnat munosabatlarining davlat tomonidan rejalashtirilishi
  3. Ish haqining barcha uchun yagona miqdorda belgilanishi
  4. Xodimning ish beruvchiga so‘zsiz bo‘ysunish majburiyati
Javob

A) Xodimning huquqiy holati yomonlashishiga yo‘l qo‘yilmasligi — Kodeks besh asosiy prinsipni sanaydi: mehnat huquqlari tengligi va kamsitishni taqiqlash, mehnat erkinligi va majburiy mehnatni taqiqlash, ijtimoiy sheriklik, huquq va majburiyatlar kafolatlanganligi hamda xodimning huquqiy holati yomonlashishiga yo‘l qo‘yilmasligi. (MK 3-m.)

Quyidagi ishlardan qaysi biri majburiy mehnat tushunchasiga kirmaydi?
  1. Qonuniy kuchga kirgan sud hukmi bo‘yicha jazo sifatidagi ish
  2. Jismoniy ta’sir tahdidi ostida talab qilinadigan ish
  3. Shaxs ixtiyoriy taklif qilmagan, majburlab olingan xizmat
  4. Ruhiy bosim ostida roziliksiz bajartiriladigan ish
Javob

A) Qonuniy kuchga kirgan sud hukmi bo‘yicha jazo sifatidagi ish — Majburiy mehnat — jazo (moddiy, jismoniy yoki ruhiy ta’sir) tahdidi ostida, ixtiyoriy roziliksiz talab qilinadigan ish. Sud hukmi bo‘yicha davlat organlari nazoratida bajariladigan ish, harbiy xususiyatdagi ishlar va favqulodda yoki harbiy holat sabab bo‘lgan ishlar bu tushunchaga kirmaydi. (MK 5-m.)

O‘zbekistonning xalqaro shartnomasida xodimlar uchun milliy mehnat qonunchiligiga nisbatan imtiyozliroq qoidalar belgilangan bo‘lsa, qaysi qoidalar qo‘llaniladi?
  1. Xalqaro shartnoma qoidalari
  2. Mehnat kodeksi qoidalari
  3. Jamoa shartnomasi qoidalari
  4. Ish beruvchi tanlagan qoidalar
Javob

A) Xalqaro shartnoma qoidalari — Xalqaro shartnomada xodim uchun imtiyozliroq qoidalar bo‘lsa, xalqaro shartnoma qoidalari qo‘llaniladi; munosabat milliy qonunchilikda bevosita tartibga solinmagan hollarda ham xalqaro shartnoma qo‘llaniladi. (MK 10-m.)

Bu mavzuda 7 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.