DOYSE Ochish

Fanlar / Davlat va huquq nazariyasi

3-mavzu

Davlat tushunchasi, belgilari, mohiyati va tiplari

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Davlat (Odilqoriyev ta’rifi asosida)Jamiyatning yagonaligi va yaxlitligini ta’minlaydigan, maxsus apparat vositasida jamiyat ishlarini boshqaradigan, huquqqa umumiy majburiylik baxsh etadigan, huquq va erkinliklar, qonuniylikni kafolatlaydigan suveren ommaviy-siyosiy hokimiyat tashkiloti.
  • Davlat hokimiyatiIjtimoiy hokimiyatning alohida turi: muayyan hudud va undagi butun aholiga tatbiq etiladi, maxsus apparat orqali amalga oshiriladi, suveren, jamiyatning boshqa guruhlaridan mustaqil va butun jamiyat nomidan ish yuritadi.
  • Davlatning mohiyatiDavlatning eng muhim, barqaror belgilari va ichki aloqalari yig‘indisi; «hokimiyat kimga tegishli, uni kim va qaysi manfaat yo‘lida amalga oshiradi?» savoliga javob. Zamonaviy fan umumijtimoiy yondashuvga tayanadi.
  • Davlat mohiyati nazariyalari va vakillariElitar (Pareto, Moska, Lassuel); texnokratik (Veblen, Saymon, Bell); plyuralistik demokratiya (Laski, Dyuverje, Dal); umumfarovonlik (Keyns, Myurdal); marksistik (Marks, Engels); normativistik (Kelzen).
  • Davlatning asosiy belgilariHudud, aholi va fuqarolik, ommaviy-siyosiy hokimiyat (maxsus apparat), soliqlar, huquq (Saydullayev) va suverenitet. Engels uch belgini ko‘rsatgan: hududiy bo‘linish, ommaviy hokimiyat, soliqlar.
  • Davlat ramzlari belgi emasmi?Odilqoriyev bo‘yicha bayroq, gerb, madhiya belgi-xususiyat emas, davlatning ramzlari; davlat nomi uning mavjudligi va mohiyatini belgilamaydi, poytaxt o‘zgarib turishi mumkin, konstitutsiya ham davlat mavjudligining sharti emas (Buyuk Britaniyada konstitutsiya yo‘q). Saydullayev ramzlarni davlatning qo‘shimcha belgilari deb ataydi.
  • Davlat suverenitetiMamlakat ichkarisida va undan tashqarida (xalqaro maydonda) davlat hokimiyatining oliyligi, ustunligi; suveren hokimiyat — oliy, mustaqil, bo‘linmas, umumiy va ajralmas, begonalashtirib bo‘lmas hokimiyat. Davlat hokimiyatining suverenligi uning hududdagi barcha tashkilotlardan ustunligi va mustaqilligidir.
  • Suverenitet ko‘rinishlariDavlat suvereniteti — ichki va tashqi siyosat masalalarida mustaqil qaror qabul qila olish, hokimiyatning butun hududga tatbiq etilishi va boshqa tashkilotlar qarorlarini bekor qila olish (Odil.). Xalq suvereniteti: Russo uni ajralmas, yagona va bo‘linmas deb hisoblagan; huquqiy davlat davlat suverenitetini xalq suverenitetiga muvofiq amalga oshiradi.

Namuna savollar

Davlatni «xalq ishi» deb ta’riflagan antik mutafakkir kim?
  1. Sitseron
  2. Aristotel
  3. Platon
  4. Ulpian
Javob

A) Sitseron — Sitseron davlatni umumiy huquqiy tartibot, xalq ishi deb ta’riflagan; xalq deganda kishilarning har qanday jamoasini emas, balki ko‘pchilik aholining huquq masalalaridagi o‘zaro kelishuvi va manfaatlar umumiyligi asosidagi birlashuvini tushungan. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. III bob. Davlat haqida umumiy ta’limot.)

L. Dyugi davlat tarkibiga kiritgan to‘rt element qatorida qaysi biri YO‘Q?
  1. Soliq tizimi
  2. Insonlar jamoasi
  3. Suveren hokimiyat
  4. Hukumat
Javob

A) Soliq tizimi — Dyugi davlatni insonlar jamoasi, hudud, suveren hokimiyat va hukumatdan iborat deb bilgan; soliqlar uning ro‘yxatida yo‘q. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. III bob. Davlat haqida umumiy ta’limot.)

J.-J. Russo qaysi suverenitet pozitsiyasida turib Monteskyening hokimiyatlar taqsimlanishi g‘oyasini tanqid qilgan?
  1. Xalq suvereniteti
  2. Davlat suvereniteti
  3. Milliy suverenitet
  4. Tashqi suverenitet
Javob

A) Xalq suvereniteti — Russo ajralmas, yagona va bo‘linmas «xalq suvereniteti» pozitsiyasida turib Monteskyening hokimiyatlar taqsimlanishi g‘oyasini tanqid qilgan. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. VI bob. Davlat mexanizmi (apparati).)

Bu mavzuda 32 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.