DOYSE Ochish

Fanlar / Davlat va huquq nazariyasi

4-mavzu

Davlatning funksiyalari

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Davlat funksiyalariDavlatning mohiyati va ijtimoiy vazifasini ifodalovchi, jamiyat oldidagi asosiy vazifalarni hal etishga qaratilgan, butun davlat apparati faoliyatini qamrab oluvchi faoliyatining asosiy yo‘nalishlari. Ular obyektiv xususiyatga ega.
  • Maqsad, vazifa va funksiya nisbatiMaqsad — davlat intiladigan istiqbol; vazifa — muayyan bosqichda hal etilishi lozim bo‘lgan muammo; funksiya — vazifani hal etishga qaratilgan faoliyat yo‘nalishi. Saydullayevga ko‘ra vazifalar funksiyalar mazmunini belgilaydi.
  • Sh.A. Saydullayevning tasnif asoslariFaoliyat doirasi (ichki va tashqi), davomiyligi (doimiy va vaqtinchalik), ijtimoiy ahamiyati (asosiy va asosiy bo‘lmagan) va amalga oshirish shakllari bo‘yicha. Odilqoriyev ijtimoiy hayot sohalari bo‘yicha tasnifni qo‘shadi.
  • Hokimiyatlar bo‘linishiga asoslangan tasnifHokimiyatlar taqsimlanishi prinsipi mezon bo‘lganda funksiyalar qonun chiqarish (qonun ijodkorligi), boshqaruv, huquqni muhofaza qilish (shu jumladan sudlov) va axborot funksiyalariga bo‘linadi. Odilqoriyev uni qonunchilik, ijro va sud hokimiyati faoliyati bilan bog‘liq «rasmiy» tasnif deydi; «to‘rtinchi hokimiyat» sifatidagi axborot funksiyasiga alohida e’tibor qaratadi.
  • Ichki funksiyalarMamlakat ichidagi vazifalarni hal etishga qaratilgan yo‘nalishlar. Odilqoriyev: iqtisodiy, ijtimoiy, moliyaviy nazorat, huquqiy tartibotni muhofaza qilish, tabiatni muhofaza qilish (ekologiya) va ta’lim funksiyalari. Saydullayev yana siyosiy va tinchlikni ta’minlash funksiyalarini ajratadi.
  • Tashqi funksiyalarDavlatning boshqa davlatlar va xalqaro tashkilotlar bilan munosabatlardagi, xalqaro maydondagi faoliyati. Ikki asosiy funksiya: boshqa davlatlar bilan o‘zaro manfaatli hamkorlik va tashqi hujumdan mamlakatni mudofaa qilish.
  • Funksiyalarni amalga oshirishning huquqiy shakllariHuquq ijodkorligi (usiz boshqa funksiyalarni amalga oshirib bo‘lmaydi), ijro etish (ijroiya-farmoyish berish) va huquqni muhofaza qilish faoliyati.
  • Tashkiliy (huquqiy bo‘lmagan) shakllarTashkiliy-tartibga soluvchi (rejalashtirish, saylovlarni tashkil etish, muvofiqlashtirish), tashkiliy-xo‘jalik (ta’minot, statistika, hisob) va tashkiliy-mafkuraviy (hujjatlarni tushuntirish, jamoatchilik fikrini shakllantirish).

Namuna savollar

Funksiyalarni asosiy va asosiy bo‘lmaganlarga ajratish haqida Sh.A. Saydullayev va X.T. Odilqoriyev qanday fikrda?
  1. Tasnif shartli: har bir funksiya obyektiv zarurat
  2. Tasnif mutlaq: asosiy bo‘lmaganlari ixtiyoriy bajariladi
  3. Tasnif faqat tashqi funksiyalarga taalluqli
  4. Tasnif Konstitutsiyada bevosita mustahkamlangan
Javob

A) Tasnif shartli: har bir funksiya obyektiv zarurat — Ikki muallif ham bu tasnifni shartli deb biladi: har bir funksiya obyektiv zarurat, faqat bosqichlarda ustuvorlik o‘zgaradi. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. V bob. Davlatning funksiyalari. | Sh.A. Saydullayev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2021. 4-mavzu. Davlat funksiyalari.)

Umumfarovonlik davlati nazariyasi davlatning ijtimoiy hayotga aralashmasligiga oid qaysi oldindan mavjud ta’limotga qarshi chiqqan?
  1. «Davlat — tungi qorovul» nazariyasiga
  2. «Davlat — tirik organizm» nazariyasiga
  3. «Davlat — ijtimoiy shartnoma» nazariyasiga
  4. «Davlat — sinfiy hukmronlik quroli» nazariyasiga
Javob

A) «Davlat — tungi qorovul» nazariyasiga — Ikkinchi jahon urushidan keyin vujudga kelgan umumfarovonlik davlati nazariyasi davlatning ijtimoiy hayotga aralashmasligiga oid «Davlat — tungi qorovul» ta’limotiga qarshi chiqadi. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. III bob. Davlat haqida umumiy ta’limot.)

Statistika, hisob va moddiy ta’minot funksiyalarni amalga oshirishning qaysi shakliga kiradi?
  1. Tashkiliy-xo‘jalik
  2. Tashkiliy-mafkuraviy
  3. Tashkiliy-tartibga soluvchi
  4. Ijro etish
Javob

A) Tashkiliy-xo‘jalik — Ta’minot, statistika va hisob — tashkiliy-xo‘jalik faoliyat; tushuntirish ishlari esa tashkiliy-mafkuraviy shaklga kiradi. (Sh.A. Saydullayev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2021. 4-mavzu. Davlat funksiyalari.)

Bu mavzuda 33 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.