DOYSE Ochish

Fanlar / Davlat va huquq nazariyasi

7-mavzu

Jamiyatning siyosiy tizimi va davlat

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Jamiyatning siyosiy tizimiXalq irodasiga muvofiq siyosiy hokimiyatni amalga oshirishga xizmat qiluvchi siyosiy tashkilotlar (davlat, siyosiy partiyalar, jamoat birlashmalari, nodavlat uyushmalar), siyosiy normalar, prinsiplar, institutlar va jarayonlarning o‘zaro aloqadorligi va mushtarak yig‘indisi. O‘zagi — siyosiy hokimiyat.
  • Siyosiy tizim ta’riflariOdilqoriyev: siyosiy hokimiyatni amalga oshirishga xizmat qiluvchi tashkilotlar (davlat, partiyalar, jamoat birlashmalari, nodavlat uyushmalar), normalar, prinsiplar, institutlar va jarayonlarning o‘zaro aloqadorligi. A.X. Saidov va U.T. Tadjixanov: shaxslarning tashkiliy mustaqilligi va siyosiy faolligini rivojlantiradigan davlat, jamoat tashkilotlari va boshqa uyushmalar yig‘indisi.
  • Siyosiy tizim turlariRejim mezoni: demokratik, avtoritar, totalitar. Markazlashuv va plyuralizm mezoni: marksistik, demokratik, modernizatsiyalashgan, an’anaviy, o‘tish davri.
  • Siyosiy tizimning to‘rt kichik tizimiInstitutsional (davlat, partiyalar, birlashmalar), normativ (huquq, siyosiy norma va an’analar, siyosiy axloq), kommunikativ (saylov, referendum, muhokama, OAV), g‘oyaviy-mafkuraviy (siyosiy ong va mafkura).
  • Siyosiy madaniyatSiyosiy tizim subyektlari (partiyalar, birlashmalar, jamoalar) davlat hokimiyatini amalga oshirishda va siyosiy munosabatlarni tashkil etishda rioya etadigan qadriyatlar, siyosiy g‘oyalar, e’tiqod va ramzlar tizimi.
  • Davlatni boshqa institutlardan ajratuvchi belgilar1) butun jamiyat a’zolarining siyosiy tashkiloti; 2) xalq manfaatlarining rasmiy ifodachisi; 3) hokimiyat vakolatli maxsus apparat (majburlov organlari bilan); 4) normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilish va ijrosini nazorat qilish (jamoat tashkilotlari hujjatlari faqat a’zolariga tatbiq etiladi); 5) suverenitet va umummajburiy qoidalar (qonunlar) chiqarish.
  • Siyosiy rejim«Siyosiy rejim» tushunchasi orqali hokimiyatga egalik qilishning u yoki bu shakli, davlat va siyosiy tizimning amal qilishi anglanadi. Indikatorlari: shaxsning mavqei, huquq va erkinliklari darajasi; fuqarolarning siyosatga jalb etilish darajasi; o‘zini o‘zi boshqarish va davlat boshqaruvining nisbati.
  • Siyosiy tizimning besh tarkibiy qismiSiyosiy va huquqiy normalar; siyosiy tuzilmalar (institutlar); siyosiy faoliyat; siyosiy ong; siyosiy madaniyat. Siyosiy faoliyat — siyosiy hokimiyatni amalga oshirish tizimini muhofaza etish, rivojlantirish va funksional ta’minlashga qaratilgan faoliyat turi.

Namuna savollar

X.T. Odilqoriyev davlatning siyosiy tizimdagi markaziy o‘rnini izohlovchi omillar qatorida qaysi birini ko‘rsatadi?
  1. Qonunchilik orqali «siyosiy o‘yin qoidalari»ni belgilashi
  2. Tarixan eng so‘nggi siyosiy tashkilot sifatida paydo bo‘lishi
  3. Faqat a’zolari va tarafdorlarini birlashtirishi
  4. Partiyaviy intizomga tayanib ish ko‘rishi
Javob

A) Qonunchilik orqali «siyosiy o‘yin qoidalari»ni belgilashi — Besh omildan biri — davlat qonunchilik orqali «siyosiy o‘yin qoidalari»ni belgilaydi; shuningdek u fuqarolik jamiyati bilan bog‘lovchi bo‘g‘in. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. VII bob. Jamiyatning siyosiy tizimi va davlat.)

Markazlashuv va plyuralizm mezoni bo‘yicha ajratiladigan qaysi tizim rivojlanmagan fuqarolik jamiyati va hokimiyatning xarizmatik asoslanishi bilan ajralib turadi?
  1. O‘tish davri tizimi
  2. Marksistik tizim
  3. Modernizatsiyalashgan tizim
  4. Demokratik tizim
Javob

A) O‘tish davri tizimi — Besh turdan (marksistik, demokratik, modernizatsiyalashgan, an’anaviy, o‘tish davri) aynan o‘tish davri tizimi shu belgilar va siyosiy rollarning zaif tabaqalashuvi bilan tavsiflanadi. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. VII bob. Jamiyatning siyosiy tizimi va davlat.)

Siyosiy madaniyatni siyosiy hamjamiyat subyektlarining ko‘pchiligi e’tirof etgan normativ qadriyatlar tizimi deb biluvchi muallif kim?
  1. K.S. Gadjiyev
  2. B. To‘ychiyev
  3. Sh.A. Saydullayev
  4. A.X. Saidov
Javob

A) K.S. Gadjiyev — Bu K.S. Gadjiyev ta’rifi; B. To‘ychiyev esa siyosiy madaniyatni ijtimoiy ong va umumiy madaniyatning siyosiy institutlar bilan bog‘liq qismi deb talqin qiladi. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. VII bob. Jamiyatning siyosiy tizimi va davlat.)

Bu mavzuda 31 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.