DOYSE Ochish

Fanlar / Davlat va huquq nazariyasi

11-mavzu

Huquqiy ong va huquqiy madaniyat

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Huquqiy ongIjtimoiy ong shakllaridan biri: insonlarning mavjud huquqiy tizim, qonunchilik va boshqa (amaldagi va idealdagi) huquqiy hodisalarga nisbatan munosabatini ifodalovchi tasavvurlar, bilimlar, axborotlar va his-tuyg‘ular yig‘indisi.
  • Huquqiy tafakkurHuquqiy ongning nazariy jihati: huquqiy voqelik haqida yuridik kategoriyalar vositasida ijodiy fikrlash, faol aqliy tahlil yuritish qobiliyati; huquq mohiyatini ratsional bilishning yuksak bosqichi (X.T. Odilqoriyev).
  • Huquqiy ruhiyat va huquqiy mafkuraRuhiyat — stixiyali tuyg‘u, kayfiyat va fikrlar, ongning boshlang‘ich pog‘onasi. Mafkura — huquqiy qarash va g‘oyalarning ilmiy tizimlashtirilgan ifodasi (Gegel falsafasi, tabiiy-huquqiy va pozitivistik ta’limotlar).
  • Huquqiy ong turlariSubyekt bo‘yicha: individual, guruhiy, ijtimoiy. Daraja bo‘yicha: oddiy (kundalik tajriba), professional (yuridik ta’lim va amaliyot), ilmiy (huquq ijodkorligining birinchi darajali manbai).
  • Huquqiy ong funksiyalari (Saydullayev)Saydullayev: bilish, baholash, huquqiy modellashtirish (bashorat qilish), tartibga solish va g‘oyaviy-tarbiyaviy funksiyalar. Odilqoriyev: axborot olish, baholash va tartibga solish funksiyalari; shuningdek gnoseologik, boshqaruv va tashkil etish funksiyalari.
  • Huquqiy nigilizmLot. nihil — «hech narsa», «inkor». Shaxslar va ijtimoiy guruhlarning huquqiy qadriyatlar, normalar, belgilangan tartib-qoidalarga salbiy munosabati, mensimaslik va ishonchsizlik kayfiyati. Shakllari: nazariy va amaliy (faol, sust/passiv). Huquqiy idealizm bilan bitta ildizdan — yuridik bilimsizlikdan, buzilgan huquqiy ongdan oziqlanadi.
  • Huquqiy idealizmHuquqning ijtimoiy munosabatlarga ta’sir ko‘rsatish imkoniyatlariga ortiqcha baho berib yuborilishi: qonunlarga barcha muammolarni bir zumda hal qilishga qodir hujjat sifatida qaraladi. N. Matuzovning ta’biri bilan nigilizm bilan «bitta medalning ikki tomoni».
  • Huquqiy tarbiyaShaxs ongi va xulq-atvoriga doimiy ta’sir o‘tkazib, huquq normalariga rioya qilishni ta’minlovchi ijobiy tasavvur, qarash va qadriyatlarni shakllantirish. Vositalari: huquqiy targ‘ibot, huquqiy ta’lim, yuridik amaliyot, o‘zini o‘zi tarbiyalash; asosiy metodlar — ishontirish, namuna, odatlantirish.

Namuna savollar

N.I. Matuzov ta’biricha qaysi ikki deformatsiya «bitta medalning ikki tomoni»dir?
  1. Nigilizm va idealizm
  2. Infantilizm va demagogiya
  3. Nigilizm va infantilizm
  4. Idealizm va demagogiya
Javob

A) Nigilizm va idealizm — Nigilizm va idealizm bir ildizdan — yuridik bilimsizlik, buzilgan huquqiy ong va siyosiy-huquqiy madaniyat yetishmasligidan oziqlanadi. (Sh.A. Saydullayev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2021. 8-mavzu. Huquqiy ong va huquqiy madaniyat.)

X.T. Odilqoriyev huquqiy madaniyatni nimaning mahsuli deb biladi?
  1. Huquqiy ong va huquqiy tarbiyaning
  2. Huquq ijodkorligi va qo‘llashning
  3. Davlat majburlovi va nazoratining
  4. Sud amaliyoti va doktrinaning
Javob

A) Huquqiy ong va huquqiy tarbiyaning — Muallifga ko‘ra huquqiy madaniyat huquqiy ong va huquqiy tarbiyaning mahsuli; ong, tarbiya va madaniyat uzviy zanjir hosil qiladi. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. XIII bob. Huquqiy ong va huquqiy madaniyat.)

Yangi huquq normasini yaratish yoki amaldagi normalarni takomillashtirish haqidagi fikrlar dastlab huquqiy ongning qaysi funksiyasi doirasida shakllanadi?
  1. Modellashtirish
  2. Baholash
  3. Tartibga solish
  4. G‘oyaviy-tarbiyaviy
Javob

A) Modellashtirish — Huquqiy modellashtirish (bashoratlash) funksiyasi: yangi norma yaratish yoki amaldagi normalarni takomillashtirish haqidagi fikrlar dastlab huquq ijodkorligi jarayonida qatnashadigan subyektlarning huquqiy ongida vujudga kelib shakllanadi. (Sh.A. Saydullayev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2021. 8-mavzu. Huquqiy ong va huquqiy madaniyat.)

Bu mavzuda 32 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.