DOYSE Ochish

Fanlar / Davlat va huquq nazariyasi

14-mavzu

Huquq ijodkorligi

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Huquq ijodkorligiVakolatli davlat organlari va mansabdor shaxslarning (referendumda — butun xalqning) huquq normalarini o‘rnatish, o‘zgartirish, takomillashtirish va bekor qilishga yo‘naltirilgan maxsus faoliyati (X.T. Odilqoriyev).
  • Huquq yaratish va huquq ijodkorligi nisbatiOdilqoriyev: huquq ijodkorligi huquq yaratishning nisbatan kengroq jarayoni tarzidagi tarkibiy qismi. Saydullayev: huquq ijodkorligi jamiyat va davlatning huquqiy ehtiyojlarini aniqlash va baholash, vakolatli subyektlarning normativ-huquqiy hujjatlarini belgilangan tartibda shakllantirish va qabul qilishni qamrab oluvchi jarayondir.
  • Huquq ijodkorligining turlariSaydullayev: bevosita (referendum), davlat organlarining, alohida mansabdor shaxslarning va mahalliy davlat hokimiyati organlarining huquq ijodkorligi. Odilqoriyev: xalqning bevosita, davlat organlarining va mansabdor shaxslarning huquq ijodkorligi.
  • Huquq ijodkorligi prinsiplariOdilqoriyev: xalqchillik, demokratiklik, qonuniylik, oshkoralik, ilmiylik. Saydullayev: ilmiylik, professionalizm, qonuniylik, demokratizm, oshkoralik va tezkorlik.
  • Qonun ijodkorligining besh bosqichi (X.T. Odilqoriyev)Qonunchilik tashabbusi; loyihani muhokama qilish; Qonunchilik palatasi tomonidan qabul qilish; Senat tomonidan ma’qullash; imzolash va e’lon qilish. Saydullayev Senat bosqichini alohida ajratmay, to‘rt bosqich ko‘rsatadi.
  • Qonunchilik tashabbusi huquqiKonstitutsiyada belgilangan vakolatli organlar va shaxslar tomonidan qonun loyihasi yoki taklifning Oliy Majlis e’tiboriga taqdim etilishi va parlamentning uni belgilangan tartibda ko‘rib chiqish haqida qaror qabul qilishi. Subyektlari (Konstitutsiyaning 83-moddasi): Prezident, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Qonunchilik palatasi deputatlari, Vazirlar Mahkamasi, Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud, Bosh prokuror.
  • Qonunchilik siyosatiDavlat huquqiy siyosatining bir bo‘lagi bo‘lib, unda ijtimoiy munosabatlarni huquqiy tartibga solishning asosiy yo‘nalishlari, prinsiplari, maqsad va vazifalari o‘z ifodasini topadi. Konstitutsiya davlatning huquqiy va qonunchilik siyosatining negizini tashkil etadi (Odilqoriyev).
  • Qonunning qabul qilinishi va kuchga kirishi o‘rtasidagi muddatKodekslar va boshqa katta hajmdagi qonunlar qabul qilingandan kuchga kirgunicha odatda bir necha oy o‘tadi: bu davrda ijtimoiy-iqtisodiy shart-sharoit yaratiladi, qonunni joriy etish mexanizmi tarkibiga kiruvchi qonunosti hujjatlari ishlab chiqiladi, zarur bo‘lsa tashkiliy tuzilmalar vujudga keltiriladi. Misol: Fuqarolik kodeksining ikkala qismi 1997-yil 1-martdan kuchga kirdi.

Namuna savollar

Huquq yaratishning ikki bosqichini — jamiyatdagi jarayonlarni anglashni va vakolatli organ tomonidan ijobiy normani o‘rnatishni — ajratgan ruminiyalik olim kim?
  1. A. Nashits
  2. M.N. Marchenko
  3. L. Fuller
  4. D.A. Kerimov
Javob

A) A. Nashits — A. Nashits avval omillarni anglash va baholash, so‘ng vakolatli organ tomonidan ijobiy huquq normasini o‘rnatish bosqichlarini ajratgan. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. XI bob. Huquq ijodkorligi.)

Sh.A. Saydullayev yuridik texnikaning eng muhim talabi sifatida nimani ko‘rsatadi?
  1. Mantiqiy izchillikni
  2. Majoziy ifodalilikni
  3. Hajmiy keng qamrovlilikni
  4. Xorijiy atamalar ustuvorligini
Javob

A) Mantiqiy izchillikni — Har bir norma yaxlit tizimning mustaqil, ammo boshqa normalar bilan bog‘langan birligi bo‘lishi va ziddiyatlarga yo‘l qo‘ymasligi kerak. (Sh.A. Saydullayev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2021. 11-mavzu. Huquq ijodkorligi.)

Sh.A. Saydullayev X.T. Odilqoriyev ajratgan uch subyektli turlarga qaysi huquq ijodkorligini alohida tur sifatida qo‘shadi?
  1. Mahalliy hokimiyat organlarining
  2. Xalqaro tashkilotlarning
  3. Nodavlat notijorat tashkilotlarining
  4. Konstitutsiyaviy sud organining
Javob

A) Mahalliy hokimiyat organlarining — Odilqoriyev xalqning, davlat organlarining va mansabdor shaxslarning huquq ijodkorligini ajratadi; Saydullayev mahalliy davlat hokimiyati organlarinikini qo‘shadi. (X.T. Odilqoriyev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2018. XI bob. Huquq ijodkorligi. | Sh.A. Saydullayev, Davlat va huquq nazariyasi — Darslik, 2021. 11-mavzu. Huquq ijodkorligi.)

Bu mavzuda 32 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.