DOYSE Ochish

Fanlar / Konstitutsiyaviy huquq

5-mavzu

Konstitutsiyaning ustunligi va muhofazasi

Mashqni boshlashTelegram ilovasi

Asosiy tushunchalar

  • Huquq ustuvorligi (rule of law)Hech kim qonundan ustun emasligi va hokimiyat adolat, erkinlik va tenglikni ta’minlovchi huquq doirasida harakat qilishi prinsipi.
  • Konstitutsiyaning to‘g‘ridan-to‘g‘ri amal qilishiIjtimoiy munosabatlarni bevosita Konstitutsiya normasini qo‘llab tartibga solish va hal etish.
  • Konstitutsiyaviy nazoratNormativ hujjatlarning Konstitutsiyaga muvofiqligini tekshirish; Konstitutsiyaning maxsus muhofazasini Konstitutsiyaviy sud amalga oshiradi.
  • Huquq ustuvorligiHech kim, hatto davlat ham, adolatli qonundan yuqori emas
  • Konstitutsiyaviy nazoratHujjatlarning Asosiy qonunga muvofiqligini tekshirish
  • Xalqaro shartnomaDavlatning chet davlat yoki tashkilot bilan yozma kelishuvi
  • Rasmiy sharhVakolatli organ beradigan, normani o‘zgartirmaydigan talqin
  • Pacta sunt servandaKelishuvlar vijdonan bajarilishi shartligi tamoyili

Namuna savollar

Qullik yoki natsistlar qonunlari formal talablarga javob bersa-da huquqiy bo‘lmaganini ko‘rsatib, huquq ustuvorligiga mazmuniy yondashuvni ilgari surgan kim?
  1. Tom Bingxem
  2. Lon Fuller
  3. Albert Venn Daysi
  4. Jan Boden
Javob

A) Tom Bingxem — T. Bingxem «Huquq ustuvorligi» (2010) asarida qonun inson tabiiy huquqlarini hurmat qilgandagina huquqqa aylanishini ta’kidlagan; L. Fuller esa formal yondashuv muallifi.

Konstitutsiyaviy sud Konstitutsiyaga nomuvofiq deb topgan normativ-huquqiy hujjat qanday oqibatga duch keladi?
  1. Hujjat yoki uning qismi kuchini yo‘qotadi
  2. Oliy Majlis ma’qullaguncha amalda qoladi
  3. Prezident imzolagandan so‘ng bekor qilinadi
  4. Faqat keyingi yil boshidan kuchini yo‘qotadi
Javob

A) Hujjat yoki uning qismi kuchini yo‘qotadi — Nomuvofiq deb topilgan hujjat yoki uning bir qismi amal qilishini tugatadi — bu Konstitutsiyaning maxsus muhofazasi bo‘lib, uni faqat Konstitutsiyaviy sud amalga oshiradi. («O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyaviy sudi to‘g‘risida»gi Konstitutsiyaviy qonun 73-m. 2-q.)

2023-yilgi yangi tahrirdagi Konstitutsiya qanday tartibda kuchga kirgani bilan tariximizda birinchi hujjat hisoblanadi?
  1. Xalq qabul qilgach, parlament va Prezident tasdig‘isiz kuchga kirgan
  2. Oliy Majlis palatalari 2/3 ovoz bilan tasdiqlagach kuchga kirgan
  3. Prezident imzolaganidan bir oy o‘tib kuchga kirgan
  4. Konstitutsiyaviy sud xulosasidan so‘ng kuchga kirgan
Javob

A) Xalq qabul qilgach, parlament va Prezident tasdig‘isiz kuchga kirgan — Yangi Konstitutsiya bevosita xalq tomonidan referendumda qabul qilinib, Oliy Majlis muhokamasi va Prezident imzosisiz to‘g‘ridan-to‘g‘ri amalga kiritilgan birinchi hujjatdir.

Bu mavzuda 59 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.