Xalqaro (hukumatlararo) tashkilotXalqaro huquqqa muvofiq, xalqaro shartnoma asosida muayyan sohalarda hamkorlik uchun tuzilgan, organlar tizimi va a’zo davlatlar irodasidan avtonom irodaga ega davlatlar birlashmasi.
Maxsus (funksional) huquq subyektligiXalqaro tashkilot subyektligi ta’sischi davlatlar irodasidan kelib chiqadi va ta’sis hujjatlari hamda funksiyalari bilan cheklangan; tashkilot o‘z vakolatlaridan tashqariga chiqa olmaydi.
Veto huquqiXK tartib-taomildan boshqa masalalarda 9 ovoz va barcha doimiy a’zolarning mos ovozlarini talab qilishi (27-modda, 3-band): bitta doimiy a’zoning «qarshi» ovozi qarorni to‘sadi; betaraf qolish esa amaliyotda veto hisoblanmaydi.
Maxsus huquq subyektligiTa’sis hujjati va vazifalar bilan cheklangan layoqat
LegitimatsiyaNorma ahamiyatini tasdiqlab, samaradorligini oshirish
DelegitimatsiyaHayotga mos kelmaydigan normani shunday deb tan olish
Boshlang‘ich ishtirokchilarTashkilotning ta’sis shartnomasini tuzgan davlatlar
Xalqaro nohukumat tashkilotDavlatlararo bitimsiz, ta’sis akti bilan tuzilgan birlashma
Namuna savollar
Davlatni BMT a’zoligiga qabul qilish qanday tartibda amalga oshiriladi?
XK tavsiyasiga ko‘ra Bosh Assambleya qarori bilan
Bosh Assambleya tavsiyasiga ko‘ra XK qarori bilan
Bosh kotibning XK bilan kelishilgan qarori bilan
Xalqaro Sud xulosasiga ko‘ra Bosh Assambleya qarori bilan
Javob
A) XK tavsiyasiga ko‘ra Bosh Assambleya qarori bilan — 4-moddaning 2-bandi; 1948-yilgi maslahat xulosasiga ko‘ra 4-moddadagi shartlar yopiq ro‘yxat bo‘lib, qo‘shimcha shart qo‘yib bo‘lmaydi. (BMT Ustavi 4-m. 2-b.)
Quyidagilardan qaysi biri xalqaro nohukumat tashkilot hisoblanadi?
Amnesty International
Xalqaro mehnat tashkiloti
Butunjahon pochta ittifoqi
Shanxay hamkorlik tashkiloti
Javob
A) Amnesty International — Nohukumat tashkilotlar hukumatlararo bitim asosida emas, ta’sis akti asosida tuziladi; ular hukumatlararo tashkilot (masalan, ECOSOC) huzurida konsultativ maqomga ega bo‘lishi mumkin. Qolgan uchtasi — hukumatlararo tashkilotlar.
«BMT xizmatida yetkazilgan zararni qoplash» maslahat xulosasida (1949) Xalqaro Sud qanday xulosaga kelgan?
BMT xalqaro huquq subyekti va xalqaro da’vo qo‘zg‘atishga qodir
BMT faqat a’zo davlatlar nomidan da’vo qo‘zg‘ata oladi
BMT birlamchi huquq subyekti, davlatlar bilan teng maqomda
Ustavda ko‘rsatilmagani uchun BMT da’vo qo‘zg‘ata olmaydi
Javob
A) BMT xalqaro huquq subyekti va xalqaro da’vo qo‘zg‘atishga qodir — Sud BMT ancha miqdordagi xalqaro-huquqiy layoqatga ega ekanini, ya’ni xalqaro huquq subyekti va xalqaro da’vo qo‘zg‘atishga qodirligini tan oldi; tashkilot subyektligi maxsus (funksional) xarakterga ega.
Bu mavzuda 61 ta savol bor — qolgani ilovada, har javobdan keyin izoh bilan.
DOYSE